در حال
جستجو...
اهمیت مصرف کود سولفات روی در گیاهان
- مقدمه و اهمیت عنصر روی
- نقش بیوشیمیایی و فیزیولوژیک روی
- علائم کمبود روی در گیاهان و درختان
- عوامل مؤثر بر جذب روی از خاک
- انواع کودهای روی و ویژگیها
- روشها و زمانبندی کاربرد (خاکی و برگی)
- مقایسه انواع کود روی (جدول)
- مقادیر و دستورالعملهای کاربردی برای محصولات مختلف
- احتیاطات و خطرات مصرف بیش از حد
- نتیجهگیری و توصیههای فنی
مقدمه و اهمیت عنصر روی
عنصر روی از گروه ریزمغذیهای ضروری است که اگرچه در مقادیر کم مورد نیاز میباشد، اما تاثیرات گستردهای بر فرآیندهای رشد و توسعه گیاه دارد. کمبود این عنصر در بسیاری از خاکهای آهکی و قلیایی کشور منجر به کاهش عملکرد و مشکلات کیفی در محصولات زراعی و باغی شده است.
در سطح مزرعه، تشخیص و اصلاح کمبود روی یکی از راههای کمهزینه و مؤثر برای افزایش عملکرد است؛ زیرا روی در سنتز آنزیمها، تولید هورمونها و شکلگیری کلروفیل نقش دارد و نارسایی آن میتواند فرایندهای زیربنایی فتوسنتز و متابولیسم پروتئین را مختل کند.
ضرورت بررسی نیاز طرح کشت
پیش از هر گونه مداخله تغذیهای لازم است آزمون خاک و برگ انجام شود تا تصمیمات کوددهی بر پایه دادههای واقعی و نیاز گیاه تنظیم گردد؛ این کار از کاربرد بیرویه و پرهزینه کودها و ریسک سمیت جلوگیری میکند.
نقش بیوشیمیایی و فیزیولوژیک روی
روی به عنوان فعالکننده بیش از 300 آنزیم و جزء ثابت برخی آنزیمها، در مسیرهای متابولیک متعدد شرکت میکند. این عنصر در تولید هورمون اکسین، سنتز پروتئین و ساخت کلروفیل نقشی غیرقابل چشمپوشی دارد.
فقدان روی موجب کاهش تشکیل کربوهیدرات، مشکلات در تثبیت نیتروژن و کاهش کارایی فتوسنتز میشود؛ در نتیجه گیاهان دچار رشد محدود، ریزبرگی و کاهش تحمل به تنشها میگردند.
علائم کمبود روی در گیاهان و درختان
علائم عمومی کمبود شامل ریزبرگی، زردی بینرگبرگی در برگهای جوان، کوتاهی میانگرهها (جارویی شدن)، کاهش گلدهی و تشکیل میوه و در موارد شدید خشک شدن نوک شاخهها است. این نشانهها بهویژه در گیاهان حساس مانند ذرت، گندم، برنج و درختان میوه مانند سیب و هلو آشکار میشود.
در درختان میوه کمبود روی میتواند باعث تاخیر در باز شدن جوانهها، کاهش تعداد و اندازه گلها و میوهها شده و در نهایت کیفیت و بازارپسندی محصول را پایین آورد.
به دلیل کمتحرک بودن روی در گیاه، علائم ابتدا در شاخهها و برگهای جوان ظاهر میشوند؛ بنابراین بررسی دقیق برگهای نو و جوان میتواند تشخیص زودهنگام را ممکن سازد.
عوامل مؤثر بر جذب روی از خاک
pH خاک، محتوای کربنات کلسیم، مقدار ماده آلی، بافت خاک و دما از مهمترین عوامل تعیینکننده دسترسی روی به گیاه هستند. در خاکهای آهکی و pH بالا قابلیت جذب روی کاهش یافته و عنصر در فرمهای نامحلول تثبیت میشود.
مصرف بیش از حد کودهای فسفاته میتواند با روی تداخل کرده و جذب آن را محدود سازد؛ به همین دلیل حفظ تعادل بین فسفر و روی در برنامه تغذیه ضروری است.
دمای پایین خاک نیز فرایند کانیسازی ماده آلی و آزادسازی روی را کند میکند؛ بنابراین در اوایل فصل رشد که خاک سرد است، ظهور علائم کمبود شایعتر است.
انواع کودهای روی و ویژگیهای آنها
منابع روی شامل سولفات روی (ZnSO4)، کودهای کلاته روی، اکسید روی و انواع مایع یا پودری هستند. سولفات روی بهعنوان منبع اقتصادی و رایج مطرح است، در حالی که کودهای کلاته در خاکهای قلیایی قابلیت جذب بالاتری دارند.
سولفات روی به صورت مونوهیدرات یا هپتاهیدرات عرضه میشود و امکان مصرف خاکی، چالکود و محلولپاشی را فراهم میسازد؛ این کود دارای خاصیت اسیدی ملایم است که میتواند به آزادسازی موضعی روی در خاکهای آهکی کمک کند.
مزایا و محدودیتها
کلاتهها جذب سریعتر و پایداری بیشتری در pH بالا دارند اما هزینه بالاتری دارند؛ سولفات روی اقتصادی و کاربردی است اما در خاکهای خیلی قلیایی ممکن است نیاز به تکرار یا ترکیب با روشهای دیگر باشد.
روشها و زمانبندی کاربرد (خاکی و برگی)
سه روش اصلی کاربرد شامل چالکود (موضعی)، افزودن به آب آبیاری و محلولپاشی برگی است. انتخاب روش براساس نوع محصول، وضعیت خاک و شدت کمبود صورت میگیرد.
بهترین زمان برای کاربرد خاکی اغلب در زمستان یا اوایل بهار قبل از فعالیت زیاد ریشه است تا در فصل رشد عنصر در دسترس گیاه قرار گیرد. محلولپاشی بهعنوان راهکار سریع برای جبران کمبودهای مشاهده شده، در مراحل قبل از گلدهی و هنگام تشکیل میوه توصیه میشود.
برای درختان میوه، چالکود زمستانه یا مصرف همراه با کود حیوانی در محدوده فعالیت ریشه عملکرد مناسبی دارد؛ برای محصولات زراعی، کاربرد همراه با کودهای زمستانه یا در زمان پنجهزنی غلات مؤثر است.
مقایسه انواع کود روی
| محور مقایسه | سولفات روی | کود کلاته روی |
|---|---|---|
| قابلیت جذب (pH بالا) | متوسط — کاهش در خاکهای آهکی | بالا — پایدار در pH قلیایی |
| سرعت اثر | متوسط | سریع |
| هزینه | پایینتر | بالاتر |
| روشهای مصرف | خاکی، چالکود، محلولپاشی | عمدتاً محلولپاشی و خاکی با کارایی بالاتر |
| موارد توصیه | خاکهای دارای کمبود و برنامههای اقتصادی | خاکهای آهکی و در موارد نیاز به اثر سریع |
مقادیر و دستورالعملهای کاربردی برای محصولات مختلف
مقادیر پیشنهادی باید بر پایه آنالیز خاک و شرایط محلی تعیین شوند؛ با این حال دامنههای متداول عبارتاند از: در زراعتها 60–80 کیلوگرم سولفات روی هیدراته در هکتار بهعنوان کود پایه، و در درختان میوه 200–300 گرم به ازای هر درخت بارور به صورت چالکود بسته به سن و اندازه درخت.
برای محلولپاشی برگی در درختان میوه معمولاً نسبت 2–3 در هزار (2–3 گرم در لیتر) و در محصولات زراعی 1.5–2.5 در هزار توصیه میشود. در گیاهان آپارتمانی یا نشاءها از فرم مایع با دوز کمتر و دفعات بیشتر استفاده کنید.
در برنج بسته به نیاز میتوان 10–25 کیلوگرم کود هیدراته یا 20–40 کیلوگرم کود هفتآبه را به صورت پاششی اضافه نمود؛ همچنین در زمان نشاگذاری غوطهورسازی نشاها در محلول رقیق روی میتواند مفید باشد.
توصیه میشود محلولپاشی در ساعات خنک روز (صبح زود یا عصر) انجام شود تا خطر سوختگی برگ کاهش یابد و جذب برگی بهینه گردد.
احتیاطات و خطرات مصرف بیش از حد
مصرف بیش از اندازه روی ممکن است منجر به تجمع فلزات در خاک، تداخل با جذب آهن و منگنز و بروز سمیت گیاهی شود. بنابراین همیشه بر اساس آنالیز خاک و نیازسنجی اقدام کنید و از اختلاط با برخی عناصر مانند کلسیم و مس بدون بررسی اجتناب نمایید.
تجمع روی در خاکهای با زهکشی ضعیف همچنین میتواند سبب آلودگی منابع آبی شود؛ از این رو تصمیمگیری درباره شدت و روش کاربرد باید با دیدگاه پایداری محیطی همراه باشد.
نکات فنی کاربردی
ترکیب خاکی سولفات روی با کود حیوانی یا مواد آلی در محدوده فعالیت ریشه معمولاً کارایی عنصر را افزایش میدهد و اثرات مطلوب بلندمدتتری در تامین روی ایجاد میکند.
در خاکهای بسیار آهکی، استفاده از کلاتهها یا تکرار مصرف سولفات در فواصل زمانی منطقی به همراه اصلاحات خاکی (افزایش ماده آلی) توصیه میشود تا اثر بخشی بهبود یابد.
نتیجهگیری و توصیههای فنی
اصلاح کمبود روی با استفاده از سولفات روی و یا کودهای کلاته، بسته به شرایط خاک و نیاز محصول، میتواند بهطور قابلتوجهی عملکرد و کیفیت محصول را افزایش دهد. تشخیص بهموقع و کاربرد هدفمند، کلید موفقیت در مدیریت این ریزمغذی است.
توصیههای عملی عبارتاند از: انجام آزمون خاک و برگ، انتخاب منبع مناسب (سولفات یا کلاته)، تعیین دوز بر اساس نیاز واقعی و استفاده از ترکیبات آلی برای افزایش پایداری و جذب عنصر.
برنامه تغذیهای جامع باید تعامل بین عناصر را در نظر بگیرد؛ بهعنوان مثال حفظ نسبت مناسب بین فسفر و روی اهمیت دارد زیرا مصرف زیاد فسفر میتواند جذب روی را مهار نماید.
برای باغداران و کشاورزان توصیه میشود که در صورت مشاهده علائم اولیه کمبود، از محلولپاشیهای هدفمند استفاده کنند تا از وارد آمدن خسارت جدی به محصول جلوگیری شود و سپس با اعمال خاکی پایدار مشکل را رفع نمایند.
اجرای مدیریت یکپارچه تغذیه (در نظر گرفتن کودهای آلی، اصلاح pH موضعی و کنترل فرسایش خاک) در بلندمدت بیشترین تاثیر را در پایدارسازی دسترسی روی خواهد داشت.
در پایان، برنامهریزی و اجرای تغذیه روی باید مبتنی بر اطلاعات فنی، آزمونهای دورهای و تطبیق با شرایط محلی باشد تا هم از هدررفت منابع جلوگیری شود و هم سلامت خاک و محصول حفظ گردد.
توئیتر
فیس بوک
لینکدین
