در حال
جستجو...
- اهمیت فسفر در رشد گیاهان
- کمبود فسفر باعث چه چیزی میشود؟
- کود فسفر چیست؟
- انواع کودهای فسفاته
- مزایای استفاده از کود فسفر برای گیاهان
- نحوه و زمان مصرف کودهای فسفات
اهمیت فسفر در رشد گیاهان
فسفر یازدهمین عنصر فراوان در پوسته زمین است و یکی از مغذیهای اساسی برای رشد گیاهان محسوب میشود. در طبیعت فسفر بهصورت آزاد وجود ندارد و عمدتاً به شکل فسفات در ترکیبات معدنی و آلی یافت میشود. فسفر در بافتهای مریستمی که سلولها سریع تقسیم و رشد میکنند، بسیار مورد نیاز است و نقش مهمی در سنتز پروتئین، تقسیم سلولی و رشد بافت جدید دارد. علاوه بر این، فسفر جزئی ضروری از ساختار DNA و RNA است و در مولکولهای حامل انرژی مانند ATP نقش اساسی دارد؛ از اینرو فرآیندهای فتوسنتز، انتقال انرژی و متابولیسم گیاه مستقیماً به دسترسی فسفر وابستهاند.
کمبود فسفر باعث چه چیزی میشود؟
تشخیص کمبود فسفر معمولاً دشوار است و هنگامی که علائم ظاهر میشوند ممکن است تأثیرات جبرانناپذیر آغاز شده باشد. گیاهان مبتلا به کمبود فسفر اغلب رشد کند، ساقههای نازک و قد کوتاه دارند. برگها ممکن است رنگی تیرهتر (گاه مایل به آبی-سبز یا ارغوانی) داشته باشند و در موارد شدید علایم پیری و زردی مشاهده شود. کمبود فسفر میتواند موجب تأخیر در بلوغ، کاهش گلدهی و کاهش کیفیت دانه گردد. برخی استرسهای محیطی مانند دماهای پایین نیز میتوانند علایمی شبیه کمبود فسفر ایجاد کنند؛ بنابراین تشخیص دقیق بر اساس آزمایش خاک و مقایسه با گیاهان سالم ضروری است.
کود فسفر چیست؟
خاک سالم معمولاً حاوی فسفر بهصورت فسفات است اما میزان قابل دسترس آن برای گیاه با زمان کاهش مییابد. کودهای فسفر از سنگ فسفات بهدست میآیند و با فرآوریهای مختلف به انواع سریعرهش یا آهستهرهش تبدیل میشوند. کودهای سریعرهش محلول در آب بوده و فسفر در دسترس گیاه را سریع تأمین میکنند؛ در حالی که کودهای آهستهرهش نیاز به حلشدن توسط اسیدها یا فعالیت میکروبی خاک دارند تا به تدریج در دسترس گیاه قرار گیرند. انتخاب نوع کود بستگی به نوع محصول، ویژگیهای خاک و شرایط محیطی دارد.
انواع کودهای فسفاته
منابع مختلفی برای تامین فسفر وجود دارد: کودهای شیمیاییِ مبتنی بر سنگ فسفات، کودهای آلی، کمپوست، و پسابهای بازیافتی. پرکاربردترین کودهای فسفاته شیمیایی عبارتند از:
- مونوآمونیم فسفات (MAP) (حدود P 21%): محلول در آب، تولیدشده از اسید فسفریک و آمونیاک؛ جذب فسفر با حضور آمونیوم افزایش مییابد و غالباً بهصورت محلولپاشی نیز استفاده میشود.
- سوپر فسفات (حدود P 9%): با تصفیه سنگ فسفات توسط اسید سولفوریک تولید میشود، 90% محلول بوده و یک کود سریعرهش متداول است.
- سوپر فسفات دوگانه/سهگانه (P 17.5% و P 20%): تولید شده با اسید فسفریک، نسبت فسفر قابل توجه و سریعرهش دارند.
- کودهای NPK: کودهای مرکب که مقدار فسفر آنها با عدد میانی نشان داده میشود؛ انتخاب بر اساس نیاز گیاه و مرحله رشد.
- دیآمونیوم فسفات (DAP) (حدود P 20%): پرمصرفترین کود فسفری در جهان، با کارایی و خواص فیزیکی مناسب.
- سنگ فسفات (حدود P 15.5%): نامحلولتر و آهستهرهش؛ در خاکهای اسیدی و مناطق پرباران ممکن است فعالتر شود.
- اسید فسفریک: محصول میانی در تولید کودهای فسفاته که در برخی کاربردها نیز استفاده میشود.
مزایای استفاده از کود فسفر برای گیاهان
1. تقویت رشد ریشه: فسفر رشد و توسعه ریشهها را تسهیل میکند که پایهای برای جذب بهتر آب و سایر عناصر است.
2. افزایش گلدهی و تشکیل دانه: وجود فسفر کافی موجب بهبود گلدهی، گردهرسانی و تشکیل میوه و دانه با کیفیت میشود.
3. افزایش مقاومت در برابر تنشها: تامین مناسب فسفر میتواند مقاومت گیاهان را در برابر بیماریها، آفات و شرایط نامطلوب افزایش دهد.
نحوه و زمان مصرف کودهای فسفات
فسفر در خاک تمایل به تثبیت شدن و اتصال به عناصر آهن و آلومینیوم دارد؛ بهویژه در خاکهای اسیدی (pH زیر 5) که فسفات سریعاً در دسترس گیاه قرار نمیگیرد. بهرهوری جذب فسفر از کودهای اعمالشده اغلب بین 5 تا 20 درصد است؛ بنابراین مدیریت صحیح کاربرد ضروری است. مهمترین زمان مصرف کود فسفر قبل از کاشت است تا ریشه نهال و رشد اولیه از فسفر کافی بهرهمند شوند. کاربردهای پاییزه و بهاره هر دو میتوانند مؤثر باشند، اما پاییز به دلیل قابلیت انجام عملیات خاکورزی و فراهم بودن زمان برای فراهم شدن مواد مغذی معمولاً ترجیح داده میشود. در خاکهای بسیار اسیدی یا شرایط خاص بهتر است با اصلاح pH یا استفاده از فرمهای مناسب فسفر، بازده را بهبود داد.
نکات اجرایی کوتاه: همیشه قبل از کاربرد کود فسفر، آزمون خاک انجام دهید، میزان مورد نیاز بر اساس محصول و مرحله رشد تنظیم شود، و در صورت امکان فرمهای مناسب (محلول یا آهستهرهش) را متناسب با اهداف زراعی انتخاب کنید.
جمعبندی: فسفر یک عامل کلیدی برای افزایش عملکرد و کیفیت محصولات زراعی است. با انجام آزمون خاک، انتخاب کود مناسب و زمانبندی صحیح کاربرد میتوان از اثرات مثبت فسفر بهرهمند شد و از هدررفت منابع جلوگیری کرد.
توئیتر
فیس بوک
لینکدین
