در حال
جستجو...
راهنمای آشنایی با انواع مالچ طبیعی و پلاستیکی (کاربرها، مزایا)
- مالچ چیست؟
- انواع مالچ
- مالچ آلی (طبیعی)
- مالچ غیرآلی (پلاستیکی)
- نکات مهم در کاربرد مالچ
- مزایا و اثرات مالچ
- تناوب زراعی و کاربرد مالچ
- تاریخچه
- جمعبندی
مالچ چیست؟
مالچ یا خاکپوش پوششی سبک و نرم است که سطح خاک را میپوشاند. این پوشش ممکن است از کاه، برگ، خاکاره، چوب خردشده یا از فیلمهای پلاستیکی ساخته شود. هدف اصلی مالچ محافظت از خاک و ریشهٔ گیاه در برابر عوامل زیانآور مانند باران قوی، سلهبندی، یخبندان، تبخیر بیش از حد آب و فرسایش است.
انواع مالچ
به طور کلی مالچها به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشوند: آلی (طبیعی) و غیرآلی (مصنوعی). انتخاب نوع مالچ باید براساس نیاز محصول، شرایط اقلیمی و اهداف مدیریتی انجام شود.
مالچ آلی چیست؟
مالچ آلی از مواد طبیعی مانند پوست درخت خردشده، برگ درختان، علفهای بریده، کاه و کلش، خاکبرگ، خاکاره و کمپوست تشکیل میشود. این نوع مالچ پس از گذاشتن روی خاک به تدریج تجزیه شده و باعث افزایش مادهٔ آلی و بهبود ساختار خاک میشود.
انواع معمول مالچهای آلی
- پوست درخت خرد و تکهتکهشده (پرکاربرد)
- برگ درختان سوزنیشکل
- علفهای بریدهشده و لاشهٔ برگ
- کاه و کلش
- روزنامه (بهشرط عدم وجود جوهرهای مضر)
مالچ آلی باید با برنامهٔ مناسب تعویض یا تجدید شود، زیرا با تجزیهٔ آن خواص خاک بهبود مییابد اما اگر خیلی سریع تجزیه شود، ممکن است موجب کاهش موقتی نیتروژن در دسترس گیاه گردد.
مالچ غیرآلی (پلاستیکی)
مالچهای غیرآلی عمدتاً از فیلمهای پلیاتیلنی تولید میشوند و به منظور کاهش تبخیر، کنترل علفهای هرز و تعدیل دمای خاک استفاده میگردند. این فیلمها معمولاً بین 30 تا 50 میکرون ضخامت دارند و در رنگها و ترکیبهای نوری مختلف تولید میشوند.
انواع متداول مالچ پلاستیکی
رایجترین انواع عبارتند از:
- مشکی-نقرهای: برای بهبود اثرات محیطی و کنترل نور/حرارت.
- مشکی-سفید: برای کاهش دمای خاک بهویژه در تابستان و محافظت از ریشهها.
برای تاثیر حرارتی مناسب، فیلمهای پلاستیکی باید محکم به بستر خاک بچسبند تا انتقال حرارت برقرار شود و از حرکت یا پارگی بهوسیلهٔ باد جلوگیری شود. استفادهٔ همزمان از روشهای ضدعفونی خاک میتواند میزان استفاده از برخی مواد شیمیایی را کاهش دهد.
نکات مهم در کاربرد مالچ
هنگام استفاده از مالچ در مزرعه به موارد زیر توجه کنید:
- استفاده از کودهای دامی مناسب: کودها باید خشک و پوسیده باشند تا خطر افزایش قارچهای پارازیتی کاهش یابد.
- تنظیم مدار آبیاری و استفاده از سیستمهای قطرهای با فشار مناسب.
- در صورت نیاز، ضدعفونی خاک و استفادهٔ متعادل از قارچکشها؛ آبیاری نامنظم و کود دامی غیرمطلوب میتواند باعث افزایش بیماریها شود.
مزایای استفاده از مالچ
مزایای کلی مالچ شامل موارد زیر است:
- حفظ رطوبت خاک: در مطالعات نشان داده شده میزان نگهداری رطوبت با مالچ تا حدود دو برابر افزایش یافته است.
- کنترل دمای خاک: در تابستان کاهش دمای خاک بین 8 تا 13 درجه گزارش شده که بهویژه برای محصولات حساس مفید است.
- کاهش رشد علفهای هرز: جلوگیری از ورود نور به بستر خاک مانع جوانهزنی علفها میشود.
- افزایش عملکرد و زودرسی: استفاده از مالچ پلاستیکی میتواند موجب زودرسی 7 تا 14 روزه و افزایش 3 تا 4 برابری عملکرد در برخی محصولات شود.
- بهبود کیفیت محصول: جلوگیری از تماس مستقیم میوه با خاک (مانند توتفرنگی) و کاهش آلودگی محصول.
- جلوگیری از فشردگی و پوستهشدن خاک: کاهش عملیات شخم و حفظ ساختار خاک زیر مالچ.
تناوب زراعی و کاربرد مالچ
در برخی مناطق کشاورزی، مالچ پلاستیکی در تناوبهای مختلف بهصورت اقتصادی استفاده میشود. بهعنوان مثال در تناوب خربزه-آفتابگردان-گندم، مالچ میتواند مصرف آب را کاهش دهد و اجازهٔ کشت سریعتر و بهینهتر را بدهد. روشهای بدون شخم (No-Tillage) در کنار مالچهای پلاستیکی میتوانند موجب صرفهجویی در زمان و هزینه شوند.
تاریخچهٔ استفاده از مالچ پلاستیکی
ایدهٔ استفاده از فیلمهای پلیاتیلن به عنوان مالچ برای تولید محصولات کشاورزی از دههٔ 1950 آغاز شد. کاربرد این فیلمها به سرعت در بین تولیدکنندگان سبزیجات محبوب شد و امروزه انواع نایلونها و فیلمهای کشاورزی یکی از ابزارهای متداول در کشاورزی صنعتی و نیمهصنعتی هستند.
جمعبندی
مالچ (آلی یا غیرآلی) ابزاری موثر برای مدیریت رطوبت، دما و علفهای هرز است و میتواند عملکرد و کیفیت محصولات کشاورزی را بهبود بخشد. انتخاب نوع مناسب مالچ باید بر پایهٔ محصول، شرایط اقلیمی، اثرات زیستمحیطی و هزینهٔ نهایی صورت گیرد. مدیریت صحیح شامل انتخاب مادهٔ اولیهٔ مناسب، تنظیم آبیاری، پیشگیری از بیماریها و برنامهٔ جمعآوری یا تجدید مالچ پس از پایان دورهٔ کاربرد است.
توئیتر
فیس بوک
لینکدین
