علف کش چیست؟ انواع علف کش ها | ماه کشت

1. علف کش چیست؟
2. تاریخچه علف کش
3. انواع علف کش ها
4. علف کش های انتخابی
5. علف کش های غیرانتخابی
6. علف کش های سیستمیک
7. علف کش های تماسی
8. علف کش های باقی مانده و غیر باقیمانده
9. علف کش های قبل و بعد از رویش
10. مخلوط علف کش ها و کاربردهای متوالی
11. اصول ایمنی استفاده از علف‌کش
12. جمع‌بندی

علف کش چیست؟

علف‌کش‌ها موادی شیمیایی یا بیولوژیکی هستند که برای کنترل یا از بین بردن علف‌های هرز به کار می‌روند. روش‌ها و مکانیسم‌های عمل آن‌ها متنوع است و بسته به نوع علف‌کش و گونه هدف می‌تواند باعث مرگ سریع یا توقف رشد تدریجی شود. در بسیاری از موارد، ترکیب روش‌های مکانیکی و شیمیایی بهترین نتیجه را در مدیریت یکپارچه علف‌های هرز فراهم می‌آورد.

تاریخچه علف کش

استفاده از مواد کنترل‌کننده علف‌های هرز به اوایل قرن نوزدهم در اروپا بازمی‌گردد. در ابتدا از ترکیباتی مانند سولفات مس و نیترات‌ها استفاده می‌شد و بعدها ترکیبات قابل اسپری مانند سدیم آرسنیت رایج شد. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، علف‌کش‌های آلی شیمیایی توسعه یافتند و پژوهش‌ها منجر به تولید صدها ترکیب جدید شد. در دههٔ 1980 نیز محصولات دستکاری شدهٔ ژنتیکی که مقاومت به برخی علف‌کش‌ها داشتند توسعه یافتند که این امر نحوهٔ کاربرد و انتخاب علف‌کش‌ها را تغییر داد.

انواع علف کش ها

از منظر کلی، علف‌کش‌ها به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: انتخابی که فقط برخی گونه‌ها را هدف می‌گیرد و غیرانتخابی که می‌تواند روی بیشتر گیاهان تأثیر گذارد. علاوه بر این، طبقه‌بندی بر اساس مکانیسم عمل (سیستمیک یا تماسی)، ماندگاری در خاک (باقی‌مانده یا غیرباقی‌مانده) و زمان کاربرد (قبل یا بعد از رویش) رایج است.

علف کش های انتخابی

علف‌کش‌های انتخابی به گونه‌هایی از علف‌های هرز حمله می‌کنند که با محصولات زراعی یا گیاهان مفید تداخلی ندارند. این علف‌کش‌ها در دوزها و زمان‌های مشخصی استفاده می‌شوند تا کمترین آسیب به گیاهان مطلوب وارد شود. برای مثال، برخی ترکیبات مخصوص علف‌های تیزبرگ هستند و روی پهن‌برگ‌ها تأثیر ندارند. انتخاب صحیح علف‌کش انتخابی می‌تواند باعث صرفه‌جویی اقتصادی و حفظ تنوع گیاهی شود.

علف کش های غیرانتخابی

علف‌کش‌های غیرانتخابی مانند گلایفوسیت و پاراکوات روی اکثر گیاهان اثر می‌گذارند و در پاکسازی سریع سطوح یا آماده‌سازی زمین کاربرد دارند. این نوع علف‌کش‌ها اغلب مقرون‌به‌صرفه و مؤثرند، اما استفادهٔ بیش‌ازحد از آن‌ها می‌تواند منجر به ظهور مقاومت در جمعیت علف‌های هرز و همچنین آثار زیانبار زیست‌محیطی شود.

علف کش های سیستمیک

علف‌کش‌های سیستمیک از طریق آوندهای گیاه (آوند چوبی و آبکش) در سراسر بافت‌ها حرکت می‌کنند و به همین دلیل ممکن است حذف کامل گیاه به زمان نیاز داشته باشد. این دسته معمولاً زمان ظهور علائم طولانی‌تری دارند (گاهی تا دو هفته) و برای کنترل علف‌های عمقی یا گیاهانی با ریشه قوی مناسب‌اند. گلایفوسیت نمونهٔ شناخته‌شده‌ای از علف‌کش‌های سیستمیک است.

علف کش‌های تماسی

علف‌کش‌های تماسی حرکت محدودی در گیاه دارند و لازم است تمام سطح اندام‌های سبز هدف کاملاً پوشانده شود تا مؤثر باشند. این نوع اغلب سریع عمل می‌کنند و علائم مرگ یا قهوه‌ای‌شدن برگ‌ها ظرف 24 ساعت قابل مشاهده است. نمونه‌هایی از این گروه شامل پاراکوات و دیکوات هستند.

علف کش های باقی مانده و غیر باقیمانده

علف‌کش‌های باقی‌مانده برای مدت زمان طولانی‌تری در خاک فعال می‌مانند و می‌توانند از جوانه‌زنی بذرهای بعدی جلوگیری کنند؛ اما تأثیر آن‌ها تحت تأثیر شرایط محیطی و نوع خاک قرار دارد. برخی ترکیبات مانند گروه تریازین‌ها در فصل بارانی سریع‌تر از بین می‌روند. در مقابل، علف‌کش‌های غیرباقی‌مانده مثل گلایفوسیت در خاک سریعاً غیرفعال می‌شوند و اثر ماندگار کمی بر جای می‌گذارند.

علف کش های قبل و بعد از رویش

علف‌کش‌های پیش‌رویشی از طریق خاک عمل کرده و از جوانه‌زنی بذر جلوگیری می‌کنند، درحالی‌که علف‌کش‌های پس‌رویشی بر روی علف‌های رشدکرده اسپری می‌شوند. انتخاب زمان مناسب و توجه به شرایط خاک و هوا نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی علف‌کش‌های پس‌رویشی دارد.

مخلوط علف کش ها و کاربردهای متوالی

برای گسترش طیف کنترل و کاهش احتمال مقاومت، گاهی از ترکیب یا کاربرد متوالی چند علف‌کش استفاده می‌شود. با این حال، پیش از مخلوط‌سازی باید سازگاری فرمولاسیون‌ها بررسی شود و دستورالعمل تولیدکننده رعایت گردد. برنامه‌ریزی هوشمند و دو یا چند روش کنترل تلفیقی (مکانیکی، زیستی و شیمیایی) بهترین نتیجه را فراهم می‌آورد.

اصول ایمنی استفاده از علف‌کش

رعایت نکات ایمنی هنگام تهیه، مخلوط کردن و استفاده از علف‌کش‌ها ضروری است. نکاتی که باید مدنظر قرار گیرند عبارت‌اند از:

• اجتناب از سم‌پاشی در روزهای بادخیز برای کاهش رانش به مزارع مجاور.
• عدم استفاده نزدیک به منابع آب برای جلوگیری از آلودگی آبخوان‌ها و اکوسیستم‌های آبی.
• جلوگیری از استنشاق و تماس مستقیم انسان و حیوانات با مقادیر زیاد علف‌کش‌ها.
• استفاده از وسایل حفاظتی مانند ماسک مناسب، دستکش و لباس آستین‌بلند هنگام کاربرد.

جمع‌بندی و قیمت علف کش

علف‌کش‌ها ابزار مهمی در مدیریت علف‌های هرز هستند اما کاربرد درست آن‌ها مستلزم آگاهی از انواع، مکانیسم‌ها و رعایت اصول ایمنی است. همواره تلاش کنید ابتدا روش‌های غیرشیمیایی را به کار برید و فقط در صورت نیاز و با انتخاب مناسب‌ترین ترکیب و زمان، از علف‌کش‌ها استفاده کنید تا کمترین اثر منفی روی محیط‌زیست و سلامت انسان‌ها باقی بماند.

منابع و مطالعهٔ بیشتر: برای انتخاب، دوز و زمان دقیق مصرف هر محصول، به دستورالعمل‌های تولیدکننده و مشورت با کارشناسان بازار بزرگ کشاورزی ایران  مراجعه کنید.