در حال
جستجو...
منابع خوراک دام و طیور
- مقدمه
- خوراک چیست؟
- منابع انرژی (غلات)
- منابع چربی
- منابع پروتئینی
- منابع مواد معدنی
- افزودنیهای خوراک
- کلام آخر
مقدمه
آشنایی با منابع خوراک دام و طیور یکی از اصول پایهای مدیریت فارم است. بیشترین هزینه در تولیدات دامی معمولاً مربوط به خوراک است؛ بنابراین شناخت انواع مواد اولیه، ترکیب غذایی و معیارهای کیفیت (انرژی، پروتئین، چربی، مواد معدنی، ویتامینها و افزودنیها) به تصمیمگیری بهتر کمک میکند. چه از خوراک کارخانگی استفاده کنید و چه خوراکهای تجاری بخرید، بررسی آنالیز و تنظیم جیره براساس سن، نوع و مرحله تولید، نقش اساسی در افزایش راندمان و کاهش هزینهها دارد.
خوراک چیست؟
بر اساس تعاریف رایج، خوراک ترکیبی از غلات کامل یا فرآوری شده، کنسانتره و خوراکهای تجاری برای گونههای مختلف حیوانات است. خوراک دام معمولاً شامل سه بخش اصلی است: علوفه، کنسانتره و مواد افزودنی، در حالی که در جیره طیور و آبزیان بخش علوفه حذف یا بسیار محدود است. تنظیم متعادل انرژی، پروتئین، چربی، مواد معدنی و ویتامینها بر اساس نیاز واقعی حیوان، پایه یک جیره استاندارد و بهرهور است.
منابع انرژی (غلات)
موادی که درصد کربوهیدرات بالایی دارند، منابع اصلی تامین انرژی در جیره هستند. در صنعت خوراک، غلات مانند ذرت، جو و گندم بیشترین سهم را دارند و بهعنوان پایه انرژی در جیرههای دام و طیور استفاده میشوند. انتخاب غله مناسب باید براساس قیمت، ارزش غذایی و محدودیتهای اختصاصی هر غله انجام شود.
ذرت
ذرت از نظر انرژی غنی و از نظر هزینه معمولاً مقرونبهصرفه است و برای طیور بسیار خوشخوراک است. با این حال ذرت پروتئین، فیبر، کلسیم و فسفر کافی ندارد و معمولاً با منابع پروتئینی و مواد معدنی تکمیل میشود. گونههای مختلف ذرت وجود دارد و در خوراک غالباً از ذرت زرد استفاده میشود.
| نام ماده خوراکی | DM(%) | CP(%) | CF(%) | ADF(%) | NDF(%) |
|---|---|---|---|---|---|
| ذرت (دانه) | 89/86 | 9/22 | 4/05 | 7/87 | 18/42 |
| ذرت (سیلو) | 25/91 | 8/34 | 28/31 | 34/63 | 55/37 |
جو
جو نیز منبعی مناسب انرژی با پروتئین متوسط است ولی بهخاطر وجود برخی ترکیبات نیاز به مدیریت دارد. در جیرههای دارای درصد بالای جو استفاده از آنزیمهای بتا-گلوکاناز توصیه میشود تا مشکلات هضمی کاهش یابد.
| نام ماده خوراکی | DM(%) | CP(%) | CF(%) | ADF(%) | NDF(%) |
|---|---|---|---|---|---|
| جو (دانه) | 91/97 | 11/3 | 6/12 | 6/89 | 27/31 |
| جو (کاه) | 93/73 | 3/65 | 37/58 | 40/21 | 64/32 |
گندم
گندم انرژی بالا و پروتئین بیشتری نسبت به ذرت دارد اما معمولاً گرانتر است. ترکیب گندم و ذرت میتواند پایه مناسبی برای خوراک فراهم کند. میزان آنالیزها بسته به محل تولید، شرایط خاک و زمان برداشت متفاوت است؛ بنابراین توصیه میشود غلات را پیش از استفاده آزمایش کنید.
| نام ماده خوراکی | DM(%) | CP(%) | CF(%) | ADF(%) | NDF(%) |
|---|---|---|---|---|---|
| گندم (دانه) | 92/96 | 13/29 | 3/37 | 5/72 | 17/05 |
| گندم (سبوس) | 90/71 | 14/78 | 11/37 | 14/49 | 43/65 |
| گندم (کاه) | 94/57 | 3/22 | 40/16 | 46/31 | 71/7 |
منابع چربی
چربیها منبع متراکم انرژی و بهبوددهنده خوشخوراکیاند. انتخاب منبع چربی باید براساس خواص اسیدهای چرب، اثرات بر کیفیت گوشت یا تخممرغ و محدودیتهای احتمالی مانند طعم یا اثرات نامطلوب انجام گیرد.
روغنهای گیاهی و حیوانی
مهمترین منابع چربی شامل روغنهای گیاهی مانند روغن آفتابگردان، سویا، ذرت، کلزا و دانه کتان و نیز چربیهای حیوانی مانند چربی طیور و پیه گاو هستند. هر یک اثرات متفاوتی بر محتوای اسیدهای چرب لاشه و کیفیت محصول دارند:
- روغن آفتابگردان: غنی از اسیدهای چرب غیر اشباع؛ میتواند میزان چربی لاشه را کاهش دهد و پروتئین را افزایش دهد.
- روغن دانه کتان: منبع امگا-3؛ مصرف در طیور باعث تجمع امگا-3 در بافتها میشود.
- روغن سویا و ذرت: منابع متداول با ناخالصیهای قابل حذف در فرایند تصفیه.
- روغن ماهی: سرشار از امگا-3 اما میتواند طعم ماهی در گوشت یا تخم ایجاد کند.
- روغن پنبهدانه/کنجاله تخم پنبه: بهخاطر گوسیپول محدودیت مصرف دارند و میتوانند موجب کمبود آهن یا تغییر رنگ زرده شوند.
منابع پروتئینی
پروتئینها ممکن است از منابع گیاهی یا حیوانی تأمین شوند. در عمل، ترکیب منابع مختلف و تکمیل اسیدهای آمینه ضروری با افزودنیهای صنعتی اهمیت دارد تا نیازهای حیوان تأمین شود.
کنجاله سویا
کنجاله سویا یکی از رایجترین منابع پروتئینی است و دارای پروفایل آمینواسیدی مناسب است، اما نسبت متیونین و سیستئین در آن کمتر است و وجود بازدارندههای پروتئاز (مثلاً تریپسین) میتواند ضرورت عملیات حرارتی یا پردازش را ایجاب کند.
| نام ماده خوراکی | DM(%) | CP(%) | CF(%) |
|---|---|---|---|
| کنجاله سویا | 91/17 | 42/53 | 7/44 |
کنجاله تخم پنبه و آفتابگردان
کنجاله تخم پنبه بهدلیل گوسیپول میتواند در حیوانات تکمعدهای مسمومیت ایجاد کند و رنگ زرده را تغییر دهد. کنجاله آفتابگردان بسته به اینکه دانه پوستکنده باشد یا نه، فیبر متفاوتی دارد؛ نوع پوستکنده برای حیوانات تکمعدهای مناسبتر است.
منابع حیوانی
فرآوردههای کشتارگاهی مانند پودر خون، پودر استخوان، پودر پر، فرآوردههای شیر و پودر گوشت نیز بهعنوان منابع پروتئینی غنی استفاده میشوند، اما باید از نظر ایمنی، پاتوژن و کیفیت بررسی شوند.
منابع مواد معدنی
مواد معدنی به دو گروه پرمصرف (مانند کلسیم، فسفر، پتاسیم، سدیم) و کممصرف یا عناصر میکرو (مثل آهن، روی، سلنیوم) تقسیم میشوند. مواد معدنی کیلاته به دلیل جذب بهتر در برخی جیرهها توصیه میشوند. مخصوصاً در طیور، تأمین کافی کلسیم و فسفر برای سلامت اسکلت و عملکرد تخمگذاری حیاتی است.
افزودنیهای خوراک
افزودنیها ابزار مهمی برای بهبود بهرهوری خوراک، پیشگیری از بیماریها و ارتقای سلامت دستگاه گوارش هستند. دستههای اصلی افزودنیها عبارتاند از آنزیمها، پروبیوتیکها و پریبیوتیکها، اسیدیفایرها، ضدعفونیکنندهها، مواد معدنی کیلاته، ضدکپکها (توکسین بایندرها)، پلت بایندرها، آنتیاکسیدانها و کوسیدیوستاتها. انتخاب و مصرف صحیح افزون بر صرفهجویی اقتصادی، کیفیت محصول نهایی را نیز ارتقا میدهد.
کلام آخر
شناخت دقیق منابع خوراکی و آنالیز مواد خوراکی قبل از استفاده، یکی از مهمترین اقدامات مدیریتی در فارم است. تنظیم جیره بر پایه نیازهای گونه، سن و مرحله تولید، استفاده از افزودنیهای مناسب و آزمایش منظم مواد اولیه میتواند هزینهها را کاهش و بهرهوری را افزایش دهد. در نهایت توصیه میشود پیش از تغییرات بزرگ در جیره، از خدمات آزمایشگاه و کارشناسان تغذیه کمک گرفته شود.
منابع
کتاب جداول ترکیبات شیمیایی منابع خوراک دام و طیور ایران؛ گردآورندگان: ابوالفضل عباسی، حسن فضائلی، مجتبی زاهدیفر، سید احمد میرهادی، عباس گرامی، ناصر تیمورنژاد، سید مرتضی علوی.
توئیتر
فیس بوک
لینکدین
