در حال
جستجو...
- نماتد چیست؟
- خصوصیات کلیدی نماتدها
- نماتد چگونه بوجود میآید؟
- انواع نماتدها و مزایا
- نماتدها چگونه پخش میشوند؟
- راههای مقابله با نماتد
- نماتدکش چیست؟
- انواع نماتدکش بر اساس مکانیزم عملکرد
- طبقهبندی نماتدکشها بر اساس ترکیبات
- کلام آخر
نماتد چیست؟
نماتدها کرمهای گرد کوچک، اغلب میکروسکوپی و نخمانند هستند که در شاخه نماتودا قرار میگیرند. برخی گونهها انگل گیاهان، حشرات یا مهرهداراناند و برخی دیگر بهصورت آزاد در خاک و آب زندگی میکنند. نماتدهای انگل گیاهی معمولاً علائم مشخص و واضحی نشان نمیدهند و علائم آنها میتواند با کمبود مواد مغذی، آلودگیها یا بیماریهای دیگر اشتباه گرفته شود. با تغذیه از ریشه و بافت گیاهی، امکان دارد باعث پیچ خوردن، لکهدار شدن و کاهش رشد گیاه شوند.
خصوصیات کلیدی نماتدها
بیشتر نماتدها بسیار کوچک و اغلب میکروسکوپیاند، بدنی استوانهای و بدون قطعه دارند و در دو انتها مخروطی شکل هستند. آنها فاقد سیستم گردش خون و تنفس پیچیدهاند و سیستم عصبی و گوارش سادهای دارند. برخی گونهها را میتوان با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. شناخت این خصوصیات برای تشخیص و مدیریت آنها در کشاورزی اهمیت دارد.
نماتد چگونه بوجود میآید؟
نماتدها در محیطهای متنوعی از جمله خاک، آب شیرین، آب دریا و حتی محیطهای غیرمعمول یافت میشوند. تولیدمثل در نماتدها متنوع است؛ برخی گونهها با لقاح تولید مثل میکنند و برخی دیگر بدون لقاح (پاراتنوجنز) تخمگذاری میکنند. تخمها پس از تفریخ به مراحل جوانی تبدیل میشوند که شبیه بالغها اما کوچکتر هستند.
انواع نماتدها و مزایای نماتدهای مفید
بسیاری از نماتدها بهصورت آزاد در خاک زندگی میکنند و برای سلامت خاک مفیدند؛ آنها در تجزیه مواد آلی، گردش مواد مغذی و کنترل بیولوژیک برخی آفات نقش دارند. دستههای رایج نماتدهای آزاد شامل باکتریخواران، قارچخواران، همهچیزخواران، شکارچیان و نماتدهای حشرهپاتوژن هستند. نماتدهای حشرهپاتوژن میتوانند حشرات مضر را آلوده و کنترل کنند و به عنوان عامل کنترل زیستی مفید باشند.
نماتدها چگونه پخش میشوند؟
نماتدها معمولاً بخشی از چرخه زندگی خود را در خاک سپری میکنند. آنها خود بهتنهایی حرکت زیادی ندارند اما در آب آزادانه شنا میکنند و در خاکهای مرطوب سریعتر جابجا میشوند. بنابراین زهکشی مناسب و کاهش رطوبت سطحی خاک از عوامل مهم کاهش انتشار هستند. همچنین ابزار، چکمه، حیوانات و گیاهان آلوده میتوانند ذرات آلوده خاک را منتقل کنند؛ لذا ضدعفونی و مدیریت بهداشت مزرعه الزامی است.
راههای مقابله با نماتد
ترکیبی از روشهای پیشگیرانه، فیزیکی، بیولوژیک و شیمیایی مؤثر است. اقدامات رایج شامل تخریب و حذف بقایای آلوده، تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان، سولاریزاسیون خاک (گرمادهی با آفتاب)، استفاده از کمپوست و کودهای حیوانی برای افزایش فعالیت میکروبی مفید، و در مقیاسهای کوچک، گرمادهی خاک گلدان در فر برای از بین بردن نماتدها است. هر روش دارای محدودیتها و کاربردهای مشخص است و معمولاً ترکیب روشها بهترین نتیجه را میدهد.
نماتدکش چیست؟
نماتدکشها موادی شیمیایی یا طبیعی هستند که با هدف کاهش یا از بین بردن نماتدها بهکار میروند. هدف از استفاده، محافظت از ریشه و افزایش عملکرد محصول است. بهدلیل سمیت برخی نماتدکشهای شیمیایی، استفاده از گزینههای کمخطرتر، ارگانیک و مدیریت تلفیقی زراعی توصیه میشود.
انواع نماتدکش بر اساس مکانیزم عملکرد
بر اساس نحوه انتشار و عملکرد در خاک، دو گروه کلی از نماتدکشها وجود دارند:
نماتدکشهای بخوری (تدخینی)
این نماتدکشها بهصورت گاز در فضای متخلخل خاک منتشر میشوند و نماتدهای درون این فضاها را از بین میبرند؛ در خاکهای مرطوب با زهکشی مناسب و محتوای آلی کم کارایی بیشتری دارند.
نماتدکش غیر بخوری
این گروه بهصورت مایع یا دانه روی سطح خاک اعمال یا در لایههای بالایی خاک مخلوط میشوند؛ ماده فعال با آب آبیاری یا بارندگی آزاد شده و بسته به شرایط خاک (رطوبت، دما، ساختار و مواد آلی) اثرگذاری متفاوت دارد.
طبقهبندی نماتدکشها بر اساس ترکیبات
از نظر ترکیب شیمیایی، نماتدکشها به دو دسته کلی طبیعی و شیمیایی تقسیم میشوند. انتخاب نوع مناسب باید براساس میزان آلودگی، نوع محصول، ملاحظات زیستمحیطی و دستورالعملهای بهداشتی انجام شود.
الف) نماتدکشهای طبیعی
این ترکیبات از عصارهها یا بقایای گیاهی (مانند عصاره سیر، کیک چریش، عصاره گل همیشهبهار و خردل)، قارچهای نماتوفاگ و سایر منابع زیستپایه حاصل میشوند. مزیت آنها زیستتخریبپذیری و سازگاری بیشتر با کشاورزی ارگانیک است؛ اما ممکن است نیاز به کاربردهای مکرر داشته باشند.
ب) نماتدکشهای شیمیایی
این گروه شامل ترکیبات مصنوعی با مکانیزمهای متنوع است که بعضی از آنها در گذشته پرکاربرد بودهاند اما به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی و سلامت محدود یا حذف شدهاند. دستههای کلی شامل بخورها، کارباماتها و ارگانوفسفاتها هستند. استفاده از این مواد مستلزم رعایت دقیق دستورالعمل ایمنی، زمان برداشت و مقررات ملی است.
کلام آخر
نماتدها میتوانند هم مفید و هم مضر باشند؛ مدیریت صحیح خاک، افزایش مواد آلی، بهبود زهکشی و استفاده از روشهای تلفیقی (پیشگیری، کنترل بیولوژیک و در صورت لزوم انتخاب نماتدکش مناسب) بهترین رویکرد برای کاهش خسارت است. از مصرف بیرویه نماتدکشهای شیمیایی خودداری نمایید و در صورت نیاز به کنترل شیمیایی، تنها از محصولات دارای مجوز و مطابق دستورالعمل استفاده کنید. محصول طبیعی و ارگانیکی که در برخی منابع معرفی شده است (اگروسیب) بهعنوان ترکیبی چندکاره در دسته محصولات زیستپایه معرفی میشود؛ با این حال ارزیابی محلی تأثیر و ایمنی قبل از کاربرد توصیه میشود.
توئیتر
فیس بوک
لینکدین
